“ต๋าแหลว”เครื่องหมายพิธีกรรมแห่งล้านนา (เครื่องรางของขลังเมืองเหนือ )ของจังหวัดอุตรดิตถ์
ต๋าแหลว เป็นเครื่องจักรสานชนิดหนึ่ง ทำจากไม้ไผ่ จะทำจาก “ตอก”หนึ่งก้านที่หักไปมาเป็นแฉก หรือจะทำจากตอกหลายก้าน มาสานรวมกัน เป็นแฉกก็ได้ สำหรับคำว่า “ต๋าแหลว “หรือ ตาแหลว เป็นภาษาเหนือ หมายถึงตานกเหยี่ยว(“แหลว”เป็นชื่อเรียกนกเหยี่ยวชนิดหนึ่งในภาษาเหนือ
การสร้าง ต๋าแหลว “ด้วยการนำไม้ไผ่มาจักรตอก ให้เป็นเส้นบาง แล้วนำมาสานเป็นทบๆ จึงเปรียบเสมือนการสร้างตา ที่แหลมคมเฉกเช่นเหยี่ยว คอยสอดส่องเฝ้าระวัง สิ่งอาถรรพ์หรือสิ่งคุกคาม ไม่ให้ย่างกรายเข้ามาในอาณาเขต นอกจากนี้ประเพณี แฮกนา (แรกนา) แล้ว เรายังสามารถพบเห็นต๋าแหลว ประกอบพิธีกรรมอื่นๆ ได้อีก เช่น ในประเพณีของชาวไทลื้อ มีการใช้ต๋าแหลวในการปิดกั้นหมู่บ้าน ไม่ให้คนนอกเข้าและคนในออก ระหว่างทำพิธีเซ่นสรวงผีบ้าน “ต๋าแหลว “เรียกชื่อเป็นภาษากลางก็คือ “เฉลว “ทำขึ้นเพื่อจุดประสงค์เป็นสัญลักษณ์บอกสถานที่ ในอดีตภาคกลาง ใช้เฉลว เป้นเครื่องบอกด่านเก็บภาษีอากรทางน้ำ หรือที่เรียกว่า การเก็บจังจังกอบ ถ้าเห็นสัญลักษณ์เฉลว อยู่ที่ท่าแสดงว่าท่านี้ เป็นด่านจังกอบ ตามความเชื่อ เฉลว เป็นสิ่งอันเป็นมงคล เป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ บ่งบอกถึงเขตหวงห้าม เขตป้องกันสิ่งชั่วร้าย สิ่งไม่ดี ชาวบ้านจะนำเฉลวมาประกอบพิธีต่างๆ เกี่ยวกับความเชื่อ เช่นการสู่ขวัญข้าว สืบชะตา ทำบุญบ้าน ทำบุญเมือง มัดติดหน้าบ้าน ปักบนหม้อยา เพื่อรักษาสรรพคุณ ปักไว้ในที่ไม่ให้ใช้ผีผ่าน และที่สำคัญในการประกอบ การปลุกเสกที่เป็นพุทธคุณ ต๋าแหลว นี้จะใช้เป็นเครื่องหมายทางพิธีกรรม มีลักษณะใช้เป็นเครื่องหมายบอกอาณาเขตหวงห้าม เช่น ใช้ติดหน้าบ้านของคนที่ตายอย่างผิดปกติหลังทำพิธีศพเพื่อสร้างเป็นเขตหวงห้ามหรือใช้แขวนกับสายสิญจน์และหญ้าคาฟั่นไว้กลางประตูเมืองหลังพิธีสืบชาตาเมืองเพื่อป้องกันเสนียดจัญไร และใช้เสียบไม้ปักไว้ในบริเวณปลูกข้าวแรกนา เป็นต้น
ตาแหลว หรือ ตะแหลว นั้นจะตรงกับเฉลวของไทยภาคกลางเป็นเครื่องจักสานทำด้วยตอกเส้นเล็กขัดกัน ให้ส่วนกลางเป็นตา 6 เหลี่ยม ปล่อยชายตอกออกไปคล้ายกับรัศมีแสงอาทิตย์ตาแหลวเจ็ดชั้นนี้จะประกอบด้วยตาแหลว 2 ชุด ที่ทำขึ้นต่อเนื่องกัน โดยที่ชุดล่างจะใช้ตอกเจ็ดเส้นสานพับปลายสอดกันให้เกิดตา 6 เหลี่ยม จำนวน 7 ตา ส่วนชุดที่สอง ซึ่งติดตั้งเหนือตาแหลวแรก จะใช้ตอกจำนวน 9 เส้นสานขัดกันให้มีตา 6 เหลี่ยมจำนวน 3 ตา ใช้ในพิธีกรรมพื้นเมือง เช่นพิธีสืบชะตา หรือประดับไว้บนตรงประตู หรือทางเข้าบ้าน เพื่อดักความชั่วร้าย และสิ่งอัปมงคล หากผู้ใดได้ลอด ต๋าแหลว ก็สามารถขจัดปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย นั้นออกไปจากตัวได้ ปัจจุบัน ต๋าแหลว ยังคงพบได้ที่ ที่อำเภอลับแล และ ต.บ้านด่านนาขาม อ.เมืองบางส่วน ในอนาคตคาดว่าน่าจะสูญหายไปจากภูมิปัญญาของล้านนา
ณัฐวัฒน์ ราชประสิทธิ์ ภาพ/ข่าวอุตรดิตถ์ 0612928668