ชาวบ้านเขาสมอแครงพิษณุโลก สืบสานภูมิปัญญาชาวบ้าน ที่ถ่ายทอดต่อ ๆ กันมาหลายร้อยปี สมัยกรุงศรีอยุธยา สู่เมืองพิษณุโลก ด้วยการทำข้าวต้มลูกโยนตลับเพชร หนึ่งเดียวที่เหลืออยู่ในประเทศไทย เพื่อเตรียมใส่บาตรวันเทโวโรหนะ ในวันพรุ่งนี้ เพราะนี่คือ ความศรัทธา และสามัคคี

ที่โรงเรียนผู้สูงอายุ บ้านเขาสมอแคลง อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก ในวันออกพรรษาวันนี้ หลังจากทำบุญเป็นที่เรียบร้อย ได้มีการมารวมตัวกันเพื่อมาทำ “ข้าวต้มลูกโยนตลับเพชร” อาหารของรับประทานเล่น ที่เป็นภูมิปัญญาของชาวบ้าน ที่มีการทำและเรียนรู้ถ่ายทอดต่อ ๆ กันมานานกว่าร้อยปี ที่มีทั้งชาวบ้าน ผู้สูงอายุ น้อง ๆ ทหาร จากกองร้อยลาดตระเวนระยะไกลที่ 4 ค่ายสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ รวมแล้วประมาณ 50 คน ได้มาช่วยกันทำข้าวต้มลูกโยนตลับเพชร เพื่อเตรียมนำไปร่วมงานตักบาตรเทโวโรหณะ ที่ใช้โยนลงใส่ในบาตรขนาดใหญ่ของพระสงฆ์ขณะเดินลงมาจากรอยพระพุทธบาทบนเขา ที่ชาวบ้านที่นี่ทำกันต่อ ๆ กันมาช้านาน
นาย สมพงษ์ จิตสี ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 8 บ้านเขาสมอแคลง เล่าว่า เทคนิคการทำข้าวต้มลูกโยนตลับเพชรนี้ ได้ความรู้มาจาก คุณยายชม้อย เกตุอรุณ ที่เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วท่านอายุกว่า 80 ปี ตอนนี้ท่านเสียชีวิตไปแล้ว ได้สอนให้ทำพร้อมกับทิ้งคำบอกเล่าสู่ลูกหลานว่า เป็นวัฒนธรรมการทำที่ได้มาจากอยุธยา ที่บรรพบุรุษของท่านได้อพยพหลังคราวเสียกรุงครั้งที่ 2 และอพยพมาพึ่งบารมีของเมืองพิษณุโลก แล้วได้นำความรู้เรื่องการทำข้าวต้มลูกโยนตลับเพชร มาถ่ายทอดต่อๆ กันมา ตนได้เริ่มถ่ายทอดต่อ ๆ ให้กับลูกบ้านมาตั้งแต่ พ.ศ.2549 จวบจนปัจจุบัน

ซึ่งข้าวต้นลูกโยนตลับเพชรของบ้านเขาสมอแคลงนี้ ก็เหมือน ๆ กับข้าวต้มลูกโยนทั่วๆ ไป แต่รูปทรงจะคล้าย ๆ กับตลับเพชร 5 เหลี่ยม 7 คม ทำมาจากการประดิษฐ์ด้วยใบมะพร้าวอ่อน ด้วยการพับใบมะพร้าวให้เป็นรูปสามเหลี่ยมสลับกันเป็นแนวยาว จากนั้นจะพับตามรอยให้เป็นมุม จนมีช่องว่าง จะนำเอาข้าวเหนียวที่ผัดเกือบสุก ใส่กะทิและถั่วดำผสม ใส่ลงไปให้เต็มช่อง แล้วพับต่อตามแนวจนเป็นรูปร่างเป็นตลับเพชร แล้วนำมานึ่งในซึ้งจนสุก แล้วจึงจะรับประทานได้ ซึ่งถือว่าเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว แตกต่างจากข้าวต้มลูกโยนที่พบในพื้นที่อื่น เป็นภูมิปัญญาของชาวบ้านสมอแครง ที่ชาวบ้านต่างภาคภูมิใจ และต้องการอนุรักษ์ให้คงอยู่คู่ชุมชนปีนี้ทางคณะกรรมการวัดตั้งเป้าจะทำให้ได้ 1,000 ตลับ และจะได้มอบให้ทางวัด นำมาจำหน่ายให้กับผู้ที่สนใจซื้อไปทำบุญในวันพรุ่งนี้ ในราคาตลับละ 5 บาท แล้วจะนำรายได้ทั้งหมด มาสมทบ เพื่อการบูรณะปฎิสังขรณ์วัดพระพุทธบาทเขาสมอแครง โดย นาย สมพงษ์ ฯ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 8 ยังกล่าวว่า พรุ่งนี้ (27 ต.ค.69) ขอเชิญชวนประชาชนและนักท่องเที่ยวมาร่วมทำบุญในประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะ ที่จะมีพระสงฆ์เดินลงมารับบิณฑบาต ตามขั้นบันได 197 ขั้น จากรอยพระพุทธบาทตะแคงแห่งเดียวในโลก บนเขาสมอแครง สู่ลานวัด และให้มาซื้อข้าวต้มลูกโยนตลับเพชร เพื่อใส่บาตร ทำบุญ กันที่นี่ โดยพิธีจะเริ่มเวลา 07.30 น. ทั้งหมดนี้ คือความศรัทธา และสามัคคี